اختلافات اجزاى آن ، وهمچنين تخمى كه جوجه شود ، وبرين قياس أكثر مخلوقات . وأيضا هر عارف خبير ومتدبّر بصير كه در كارخانهء صنع نيكو تأمّل كند يقين ميداند كه بسيارى از تبدّل أوضاع وأحوال آفاقي وأنفسى را مثل اختلافات سنوات در گرمى وسردى فصول وكثرت بأرشها وبادها وقلت آنها وسلامت غلات وأثمار ورسيدن آفات به آنها ووفور آنها گاهى با وجود آفت وكمي آنها ، گاهى بىآفتى وغلاى أسعار ورخص آنها ، همهء اينها با تشابه أوضاع وأحوال در هر دو حال بلكه با اقتضاى أوضاع وأحوال بحسب ظاهر عكس آنچه را واقع شده چنانكه از بعضي أمثله معلوم شد ، وهمچنين حدوث عزايم وارادات در ما گاهى ناگاه وبي حدوث سببي ومنشأى وزوال آنها گاهى بي زوال باعث وسببي ، وخوب نمودن چيزى در وقتي وزشت نمودن همان چيز در وقتي ديگر بىتفاوتى در أحوال آن وأمثال اينها از نظاير كثيره كه فزون از حدّ وحصر وبيرون از احاطهء عدّ واحصاست سببي ومنشأى بغير اراده واختيار صانع عالم ومدبّر آن نمىتواند بود واگر افعال أو نعوذ باللّه بر سبيل ايجاب باشد كجا اين تغير وتبدّل صورت يابد . وأيضا معجزات متنوّعهء گوناگون وخوارق عادات مختلفهء بىپايان كه از أنبياء وأوصيا صلوات اللّه وسلامه عليهم صادر شده از براي جمعى كه مشاهدهء آنها نموده‌اند وهر كه آنها متواتر شده از براي أو دليلي است واضح وبرهاني لايح بر قدرت حق تعالى بعنوانى كه ديگر راه شكّ وشبهه از براي أو نماند . وممكن است كه مراد از اين فقرهء مباركه تعجب از شكّ در عموم « 1 » قدرت حق تعالى وقادر بودن أو بر هر ممكنى باشد ووجه تعجب اين باشد كه هر كه مشاهدهء مخلوقات أو كند وقدرت أو را بر آنها يابد خصوصا آنها كه بر سبيل خرق عادت موجود شود بحكم حدس صحيح ميداند كه قدرت أو را اختصاص بنوعى دون نوعي از ممكنات نباشد بلكه شامل هر ممكن باشد .

--> ( 1 ) در بعضي نسخ : « عدم » وآن اشتباهيست كه ناسنحان شرح را از عدم تمكّن از قرائت خطّ شارح ( ره ) ناشى شده وقطع نظر از اين امر تدبّر در مضمون عبارت صحت متن را روشن ميكند .